Geschiedenis - Gemeente Jurgensland

Lokale Jurgenstijd
Ga naar de inhoud

Geschiedenis

Om te beginnen staat hier rechts een zeer oud kaartje aangegeven, welke notabene bij Pompeii werd aangetroffen door de bekende Deense ontdekkingsreiziger Knutt Johansson met daarop duidelijk de contouren van de gemeente Jurgensland zoals het er tijdens de Bataafse Republiek uitgezien zal moeten hebben.
Zelfs al op deze oude perkamenten vertoning is de ligging van "Het Jurgensmuurtje" duidelijk zichtbaar aangegeven.

Inmiddels zijn er satellietbeelden binnengekomen welke een duidelijker beeld scheppen:

Gemeente Jurgensland, opgericht in 2001, is 113 hectare groot en ligt ingeklemd tussen gemeente Voorst en de stad Deventer en ligt op slechts 5 werst afstand van Schubbekutteveen.
De gemeente kent 2 inwoners, 1 boom, 12 struikjes, een recreatieplas in oprichting en een doorgaande weg.

Bebouwingen: 1 muurtje, genoemd naar een voormalig prominent bewoner van buurdorp Steenenkamer.
Deze promi maakte zich in de jaren negentig sterk voor behoud van het dorpelijk karakter van Steenenkamer en omgeving.
Feitelijk heeft gemeente Jurgensland haar huidige vorm te danken aan zijn inspanningen.
Vanaf de Wilhelminabrug heeft men een fraai beeld over het Jurgensland.

Verdere bebouwingen: enkele tientallen luchtkastelen.
Na de nodige maanden van onzekerheid is het Muurtje dan nu werkelijk een feit.

U ziet hier de enige foto welke er van het muurtje bekend is.

Het muurtje is opgebouwd uit degelijk metselwerk, voorzien van een, toch wel uniek, sluitmechanisme om de Jurgenslander trekpadden te beschermen tegen het hoge water.

Het Jurgensland kan zomaar spontaan onder water lopen, derhalve is reeds enige tijd geleden een Muurtjeswachter aangesteld welke dagelijks de flucturende waterstanden van nabij onderzoekt.

Mede door de fluctuerende waterstanden bevindt ook het freatisch vlak zich op wisselende nivo's waardoor de fundamenten van het Muurtje ernstig bedreigd worden.

Inmiddels is bij de Unesco een budget aangevraagd om rondom het Jurgensmuurtje een barriëre te mogen opwerpen om de waterstanden binnen de perken te houden.

De Unesco heeft inmiddels per fax laten weten dat er getracht zal worden een gedeelte van de gesloopte Berlijnse Muur voor dit loffelijk streven beschikbaar te stellen.

Wethouder F. gaf als reactie aan dat hij "Persoonlijk de Berlijnse betonbrokken wel even zou gaan halen"

Burgemeester B. corrigeerde de wethouder met de opmerking dat zijn Spartamet het gewicht van de betreffende blokken nooit kon houden.
Volkslied

Op 21 september is het volkslied van Jurgensland op wonderbaarlijke wijze tevoorschijn gekomen, dorpsomroeper Mans vond het manuscript in een oude doos, wiens naam hier verder niet bekend gemaakt zal worden!


Het Volkslied

Ode

Den Jurgenschlander hofnar hadt een gedichtje gemaeckt

Aan de rand van Hollands gouwen

Over brede IJsselstroom
Ligt daar, lieflijk om t'aanschouwen
't Jurgensmuurtje, 'fier en vroom.
Waar de Vecht en Regge kronk'len
Door de heuv'len in 't verschiet
Waar de Dinkelgolfjes fonk'len
Ligt het land, dat 'k stil bespied.

Een koene ridder te Jurgensland

Nam eens de bouw van een kasteel ter hand
Hij bouwde een uurtje aan een klassiek muurtje
En werd toen verrast door de waterstand

Egidius waer bestu bleven

Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven
Dat was gheselscap goet ende fijn
Het sceen teen moeste ghestorven sijn
Nu bestu in den troon verheven
Claerre dan der zonnen scijn
Alle vruecht es di ghegheven
Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven
Nu bidt vor mi ic moet noch sneven
Ende in de weerelt liden pijn
Verware mijn stede di beneven
Ic moet noch zinghen een liedekijn
Nochtan moet emmer ghestorven sijn
Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven

Daarna nam hij nog een half everzwijn en een rode wijn....

met dank aan de dorpsomroeper Mans

met dank aan Fjodor

met dank aan de Jurgenslander Hofnar

Smartlap


Zeven brieven heb ik jou geschreven
zeven brieven uit dit verre land
Maar een antwoord heb ik nooit gekregen
eenzaam drijf ik in het Jurgensland

Ik zie schepen gaan en schepen komen
maar helaas, geen eentje ziet er mij
'T is voorbij met al mijn mooie dromen
mijn schaal 16 is voorgoed voorbij
met dank aan wethouder F.
Denkend aan Jurgensland
Door Johannes Jurgens 38

Links het origineel van den hand van Hendrik Marsman
Denkend aan Holland
zie ik breede rivieren
traag door oneindig
laagland gaan,
rijen ondenkbaar
ijle populieren
als hooge pluimen
aan den einder staan;
en in de geweldige
ruimte verzonken
de boerderijen
verspreid door het land,
boomgroepen, dorpen,
geknotte torens,
kerken en olmen
in een grootsch verband.
de lucht hangt er laag
en de zon wordt er langzaam
in grijze veelkleurige
dampen gesmoord,
en in alle gewesten
wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen
gevreesd en gehoord.
Denkend aan Jurgensland
zie ik de te breede rivier
traag langs oneindig
dijkland gaan,
rijen ondenkbaar
gekapte wilgen
ooit hooge struycken
aan den Rottnoever staan;
en in de geweldige
ruimte verzonken.
luchtkastelen en Wendy’s caravan
verspreid door het weiland,
Joapies shop en Langdraads bureau
geknotte boomen,
frietkotten en olmen
in een grootsch maandverband.
de lucht hangt er zwoel
vibreert onder den autobaan
en wordt er treffend
akoestisch verrijkt
en in dampen gesmoord,
en in alle hoogtepunten
zucht de stem van het water
met zijn eeuwige rampen
overstemd door haar zuchten.

Wapen

Oorsprong/verklaring:

Over het ontstaan van dit wapen zouden 3 'verklaringen' zijn,

I het is het familiewapen van de graaf "Jurgensman te Lodesteyn", wiens gebied op een verloren gegane, maar door een wonder weer boven tafel gekomen ansichtkaart uit 1818 reeds zou voorkomen; ook later zouden er nog vele onwettige kinderen van dit geslachtsloze geslacht voorkomen óf;

II de "J" is afkomstig van een uit de middeleeuwen stammende zanger
(J. Marcus), die hier ooit heeft opgetreden.

III deze is te belachelijk om hier te plaatsen

De eerste verklaring is niet erg waarschijnlijk, daar in de tijd van het ontstaan van deze ansichtkaart nog helemaal geen reisbureaus bestonden.
Het is niet bekend wanneer het wapen voor het eerst is gevoerd.
Bij de verwoesting van Jurgensland door de Fransen in 1672 is het gehele archief van boer de Witt in vlammen opgegaan.

In het manuscript Kwabbecake II wordt als wapen een rode J op een blauw veld gegeven.
De oorsprong hiervan is verder ook niet bekend. Vermoed wordt dat het tafelkleed als onderlegger heeft gediend.

De gemeente voert het wapen op briefpapier en andere bescheiden.

Al vele jaren heeft de gemeente Jurgensland een wapenvergunning

Unesco

Het Jurgensmuurtje staat op de reservelijst van de Unesco, als werelderfgoed.

Men is aan het onderzoeken of plaatsing op de lijst tot gevolg moet hebben dat andere objecten op die lijst, zoals de Egyptische piramiden, weer geschrapt kunnen worden omdat die de vergelijking met het Jurgensmuurtje niet kunnen doorstaan.

Voor het opnieuw opmetselen zijn inderdaad de originele stenen gebruikt.
Uit wetenschappelijke proeven is gebleken dat stenen niet drijven, zodat de exemplaren die aan de voet van het muurtje zijn gevonden met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid ook van het muurtje afkomstig zijn.
Om het laatste beetje zekerheid te verkrijgen is een DNA-onderzoek uitgevoerd.
Daaruit is gebleken dat het DNA uit huidvezels die in de groeven van de stenen werden aangetroffen, dezelfde erfelijke eigenschappen heeft als het DNA van moderne Deventenaren.

Voor de bevoegde instanties was dit voldoende om met de gevonden stenen tot restauratie van het muurtje over te gaan.
Tegenwerpingen van de plaatselijke oudheidkundige vereniging, dat de gebruikte stenen gewoon oude betonnen straatklinkers, afkomstig van de gemeentewerf waren, zijn als onwetenschappelijke prietpraat van de hand gewezen.
Molen [1]

Lang is er de nodige onzekerheid geweest over de Jurgenslander bovenkruier. Toch blijken er de laatste tijd gegevens binnen te druppelen welke wij u niet willen onthouden:
Auteur: leo middelkoop
Jurgensland ligt halverwege Juinen en Herejezusveen, niet ver van het buurtschap Dwarsweg.

De korenmolen 'De Hoop' aldaar werd na jarenlange stilstand in 1931 onttakeld tot romp. In de 17e eeuw verging het de molen beter: de standerdmolen, voorganger van de in 1931 grotendeels verdwenen stellingmolen, was een dwangmolen. Zelfs de burgers van Borstharen, Liede en De Brucht (dat laatste dorp toch zeker op vijf werst afstand) waren verplicht, daar hun graan te laten malen.

De romp van 'De Hoop' werd in 1961 gesloopt tijdens de demping van de Wetering. De molen lag 'op het tracé' en moest er dus aan geloven; alleen de onderbouw overleefde de sloop nog tot 1971. In zijn nadagen diende de onderbouw nog een tijd als garage.

Alleen echte kenners ontdekken ter plaatse in de verhoging van het talud nog de plek, waar eens een malende molen stond, maar ook zij kunnen er geen chocola meer van maken. Het is voorbij. Ook dit verhaal.

De laatste molenaar heette De Vries.

Over het molenrecht van De Brucht nog dit: in de 18e eeuw ontstond een conflict tussen Otto, heer van Beun en Wenzel, graaf van Jurgensland. De eerste eiste het molendwangrecht op en meende dat Wenzel zijn belangen schaadde. Uiteindelijk werd dit in 1798 opgelost. Afgesproken werd toen, dat de Graaf van Jurgensland jaarlijks aan de Heer van Beun het bedrag van ƒ 6,23 plus een varken zou betalen. Dit leidde nog tot een merkwaardige traditie: de bewoners van Jurgensland en Dwarsweg hebben jarenlang tijdens de Dwarse Kermis een varkenskop op een spies tentoongesteld. Gedurende drie dagen was deze kop te zien (en te ruiken).

In 1937 werd het bedrag van ƒ 6,23 jaarlijks afgekocht bij Mr. J. van Veen, notaris te De Brucht. Het tentoonstellen van de varkenskop op de kermis werd in 1942 door de bezetter verboden, omdat verondersteld werd dat hiermee het Duitse gezag belachelijk werd gemaakt. Na de Tweede Wereldoorlog werd deze traditie niet meer in ere hersteld, mede omdat de burgers van Jurgensland en Dwarsweg onenigheid kregen over de vraag, wie het recht had om als eerste de spies op te richten.

Zoals uit het eerdere tekstfragment al af te leiden was, stond de romp van 'De Hoop' in het geheel niet op het tracé: pas toen het achtkant al was verdwenen kwam vast te staan dat de route van de aan te leggen weg zes meter van de onderbouw af kwam te liggen. Zodoende kon de onderbouw de sloop van het achtkant nog 10 jaar overleven. Bij de sloop van het onderachtkant in 1971 werden kademuren aangetroffen; hieruit kon worden afgeleid dat het vroeger mogelijk moet zijn geweest om vanaf de Wetering met een schuit de molen binnen te varen. Volgens sommigen is één van de twee blauwe stenen van 'De Zwaluw' te Werdeheim uit 'De Hoop' te Jurgensland afkomstig. Dat zou dan echt de laatste herinnering aan deze molen zijn.

Met vriendelijke groet,
Leo Middelkoop
Molenaar van de Kolderlandse Bovenmolen
Molen [2]

Auteur: Rolf Klip
In de doorgaans ontoegankelijke archieven van het Openluchtmuseum heb ik nog wat meer over de molen van Jurgensland kunnen achterhalen. Het blijkt dat deze molen voor de laatste molenaar de Vries jarenlang is bemalen door het roemruchte molenaarsgeslacht van Bil.

Met name Hendrik van Bil, bijgenaamd de mulder met de lange vingers, duikt in de archieven op als een goede vakman. Met die lange vingers keurde hij het meel, en telde hij zijn maalloon. Hij was niet onbemiddeld, een bewijs dat men in die dagen toch heel goed van de wind leven kon. Maar hij deed meer. Hij stond bekend als een zeer bekwaam steenscherper. Door molenaars in de wijde omtrek werd hem gevraagd om zo nu en dan de stenen te komen scherpen, en zo kunnen wij heden ten dage nog tot ver voorbij Heerejezusveen op een aantal molens het zo karakteristieke van Bil scherpsel op de maalstenen aantreffen, met rechte enigszins opgerichte kerven.

Uit enkele half vergane documenten die mij pas na lang aandringen en met grote terughoudendheid door een conservator van het museum ter inzage zijn gegeven valt ook onomwonden het verband tussen "scherpen" en "billen" af te leiden. Hier wordt door vele molendeskundologen al zeer lang naar gezocht.

Billen, de vakterm voor steenscherpen geeft buiten het molenaarsgilde vaak aanleiding tot enige hilariteit. Men zag niet direkt veel verband tussen het nauwgezette ambacht van het steen scherpen, en de onderzijde van de rug, het zitvlak, de billen dus, en de functie die die doorgaans hebben. Daar werd vaak wat lacherig over gedaan, en zeker in combinatie met het bij het scherpen gebruikte werktuig, de bilhamer, werden de molenaar soms zelfs perverse neigingen toegeschreven. Geheel onterecht ..... edoch, oorspronkelijk wellicht toch niet helemaal, met betrekking tot Hendrik van Bil.

Hendrik van Bil stond namelijk ook bekend als een mulder die hem, zoals men dat in de streek rond Jurgensland wel omschrijft, "vrij losjes in de broek had hangen". Er wordt in één archiefstuk zelfs gesuggereerd dat achterstallig maalloon bij hem ook "in natura" kon worden voldaan, door een nachtelijk bezoekje van de vrouw of bij voorkeur een opgroeiende jonge dochter van de boer die z'n rogge bij Hendrik had laten malen. Wellicht kon er voor het scherpen een soortgelijke tegenprestatie worden geleverd. De plattelandsgebruiken waren ruw en onbeschaafd in die dagen, onze omgangsvormen zijn inmiddels een stuk verfijnder geworden.

Het Openluchtmuseum betwijfelt overigens de authenticiteit van dit document. Maar er moeten in Jurgensland nog verscheidene afstammelingen van Hendrik van Bil rondlopen, vaak te herkennen aan hun lange vingers.
En het moge duidelijk zijn dat de nog regelmatig gepraktiseerde uitdrukking "van bil gaan" direkt terug te voeren is op de handel en wandel van Hendrik van Bil, mulder te Jurgensland.

Onlangs heeft onze amateurgenealoog en amateurgynaecoloog P.Q. Jurgensch op internet een compleet aan de Jurgensmolen geweide website gevonden:
Gemeente Jurgensland

18 oktober 2001

______________________________
Wij, F., bij de gratie Jurgens, wethouder der groene plattelandsgemeente Jurgensland, collega van B., enz. enz. enz.

Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:

Dat wij voornemens zijn de plas, gelegen aan Jurgensweg 24 te Jurgensland, thans bekend onder de werknaam Recreatieplas i.o. in te richten met het oogmerk op recreatie en verpozing zulks, te weten en onder beziging van de naam Rottnkolk.


Artikel 1
De Rottnkolk zal ontdaan worden van snoeken, gewone- en muskusratten, groen- en blauwalgen en gestippelde dropsalamanders. Streefdatum: december 2001.

Artikel 2
Aan de zuidzijde van de Rottnkolk zal een parkeeraccomodatie worden ingericht door aannemer Jurgens & Zn. B.V. De parkeergelden zullen €2,50 per uur bedragen of €10,00 voor een dagkaart. De parkeerders stallen hun kindjes voor eigen risico, de gemeente is niet aansprakelijk voor schade, al dan niet opzettelijk veroorzaakt door stomp of scherp geweld van actievoerders wildplassers of andere randfiguren. Streefdatum: december 2001.

Artikel 3
Rond de Rottnkolk zal een zandstrand worden opgespoten. B&W hebben een aanbod gekregen van de gemeente Lekkerkerk (gratis af te halen 168 ton wit zand, zonder schoongrondverklaring) Streefdatum: december 2001.

Artikel 4
B&W zijn nog in onderhandeling met Six Flags® over de overname van een afgekeurde achtbaan. Deze zou aan de oever van de IJssel kunnen worden opgesteld, en ook hier geldt dat de gemeente niet aansprakelijk is voor schade aan uitstekende lichaamsdelen tijdens de rit of onverwachte cardiovasculair lijden dat zich zou kunnen voordoen in de loopings. Streefdatum: december 2001.

Artikel 5
Lasten en bevelen dat deze in het Staatsblad zal worden geplaatst en dat alle ambtenaren wie zulks aangaat, aan de nauwkeurige uitvoering de hand zullen houden.
Dé wethouder van gemeente Jurgensland,

F.

PS Streefdata zijn onder veel voorbehouden.
Terug naar de inhoud